Fotografie en de Belofte van Realiteit

06:00


Een paar weken geleden had ik mijn eerste bijeenkomst voor mijn bachelor scriptie, waarin de docenten algemene uitleg gaven over het proces en het kiezen van een onderwerp. Ik was in mijn hoofd al flink aan het stoeien met mogelijke onderwerpen, variërend van hacktivisme tot Zuckerberg's fantastische toekomst-ideeën voor Facebook (sarcasme), maar pas toen één van de docenten zei dat ik een onderwerp moest kiezen wat me dicht bij het hart lag, werd het duidelijk. Ik houd van dat soort momenten, waarop inspiratie plotseling toeslaat en mijn hersenen zonder moeite overuren gaan draaien. Met een half luisterend oor begon ik mijn notitieblokje vol te krassen met willekeurige woorden, soms in het Engels, en soms in het Nederlands, en toen ik eenmaal thuis was begon ik al een aardig idee te krijgen: fotografie. Mijn scriptie móét ik schrijven over fotografie.

Wat mijn onderwerp precies is houd ik nog even geheim, voornamelijk omdat ik eerst zeker wil weten of het wel goedgekeurd wordt, maar in het verzamelen van bronnen ben ik al veel interessante onderwerpen tegengekomen. Zo volg ik sinds kort een online vak van het Amerikaanse Museum of Modern Art (MOMA), via coursera, wat mij meeneemt op reis door de geschiedenis van de fotografie. Waar technologie altijd aan de basis heeft gestaan van fotografie, werd de in 1890 beschikbare “droge plaat” het instrument wat de camera populair maakte.

“De droge plaat maakte de fotograaf vrij van de donkere kamer, en de camera van het statief. Het resultaat was dat, voor de allereerste keer, een foto overal gemaakt kon worden, van wat dan ook, door iedereen.” Galassi, 13

Kort na de droge plaat kwam de eerste point-and-shoot camera op de markt, die het voor de “normale mens” ook mogelijk maakte om relatief goedkoop foto's te schieten. Fotografie was makkelijk geworden, en als een resultaat van dat gemak werden er opeens voorwerpen gefotografeerd die daarvoor nooit aan het licht waren gekomen.

“Deze nieuwe situatie 'heeft een leger gecreëerd aan fotografen die rusteloos over de aarde trekken, objecten van alle soorten en maten fotograferen, onder elke omstandigheid, zonder ooit de rust te nemen om henzelf af te vragen, is dit of dat artistiek? Ze merken een moment op, het is plezant voor het oog, de camera is gefocust, de foto gemaakt! Er is geen pauze, waarom zou er een pauze zijn?'” Szarkowksi, 5.

Maar voor velen was dit niet een negatieve ontwikkeling. Wat men nu vastlegde in een foto, hoe onbelangrijk het object ook was, werd opeens onsterfelijk. “Tegen het einde van de eeuw, voor het eerst in geschiedenis, wist zelfs de armste man hoe zijn voorouders er uit zagen,” en dat was het begin van een lange weg, via talloze nieuwe technologische ontwikkelingen, naar ons selfie-tijdperk.
Wat mij erg interesseert is de relatie tussen fotografie en de waarheid. Een foto, gestript van al zijn subjectieve betekenissen, is eigenlijk slechts een stuk “licht gevoelig film dat datgene opneemt wat voor de cameralens is.” In deze zin is een foto een reflectie van de werkelijkheid, en wordt het vaak ook zo ervaren. Vooral in journalistieke vormen van fotografie, nieuws en documentaire, heeft een goede foto de taak van duizend woorden op zich genomen. Waar ooit de tekst leidend was in een krant, wordt nu een verhaal verteld met foto's, en is de tekst eigenlijk alleen daar om de foto uit te leggen in een subjectieve analyse.
Maar is een foto niet altijd subjectief? De fotograaf, als persoon, heeft expliciet gekozen voor dit onderwerp, deze compositie, en dit uitzichtspunt om de foto te maken. Hierdoor heeft de foto meteen een subjectieve lading, omdat één foto nooit een heel geheel kan laten zien. Er is altijd iets wat je niet kan vastleggen, of dit nu aan estetische voorkeuren of technologische beperkingen ligt. En aan de andere kant, wanneer je de rol van “kijker” hebt, bekijk je een foto altijd vanuit jouw eigen historische en culturele oogpunt. Waar een foto van het Burning Man Festival voor de één een gevoel van vrijheid en onafhankelijkheid kan geven, kan het voor een ander een gevoel van angst en onbegrip oproepen.

Ondanks dit heerst er in de samenleving het idee dat een foto “de realiteit” of “de waarheid” verbeeld, en hier zitten best veel gevaren aan vast. Een foto kan vertekende beelden weergeven van de staat van onze wereld, zoals fotograaf Jimmy Kets in de nasleep van de terreurdreiging in Brussel liet zien. Op onderstaande beelden kan Jimmy een beeld zo in elkaar zetten, door te werken met verschillende perspectieven, composities, en uitsnijdes, dat Brussel in de eerste foto lijkt op een bange en verlaten stad, en op de tweede op een gezellig en bruisend kerstparadijs. Waar ligt de waarheid?




Ook in de mode fotografie is er de laatste tijd veel ophef over “realiteit.” Zelfs in een tak van de fotografie die bekend staat om oppervlakkigheid, kunnen er diepgewortelde filosofieën zitten. Het beeld van vrouwelijke schoonheid, of het ideaalbeeld van hoe een vrouw er uit hoort te zien, wordt volgens velen in grote mate beïnvloed door de mode-industrie. Fotografie is hier een groot deel van. Het begint met de keuze van het onderwerp, wat in deze tak van fotografie niet in de handen van de fotograaf ligt. De standaarden zoals maten en uitstraling worden door de industrie bepaalt, en de modelkeuze hier op aangepast. Waar de fotograaf vervolgens wel wat over te zeggen heeft, is de compositie, het licht, het bijsnijden, het perspectief, en de nabewerking. Al deze factoren die deel zijn van het proces van het maken van een foto worden gebruikt om een model zo aantrekkelijk mogelijk op een foto te zetten. En wat aantrekkelijk is, wordt bepaald door dezelfde foto's.

Modetijdschriften, kledingmerken en zelfs modellen zelf worden er vaak van beschuldigt om, door middel van Photoshop, een vertekend beeld van de realiteit weer te geven. Wat men vaak niet door heeft, is dat dat vertekende beeld al ver voor de nabewerking wordt gevormd. Niet alleen met de keuze van het model, maar ook met de manier waarop ze neergezet wordt, en de manier waarop de foto gemaakt wordt. Er is geen objectieve “realiteit” om weer te geven met een foto, en het enige wat de nabewerking doet is men een duidelijke dader geven. Een foto is nooit “echt,” maar Photoshop is altijd “nep,” en dat is veel makkelijker om te accepteren.

Een erg interessant onderwerp om je hersenen over te kraken, en zeker iets wat ik graag meeneem in het vinden van een origineel uitgangspunt voor mijn scriptie. Het lijkt me leuk om eens in de zoveel tijd een blogpost te wijden aan wat ik allemaal leer over de geschiedenis van de fotografie en de maatschappelijke, psychologische en filosofische nasleep van onze door beelden beheerste samenleving. Voor nu stop ik hier, maar ik heb nog veel meer te vertellen over “de realiteit” (bestaat er zoiets?) en ook zal ik binnenkort een blogpost schrijven over de maan (waar we zonder fotografie nooit geweest waren). Voordat ik jullie achterlaat met deze quote, wil ik iedereen uitnodigen om zijn of haar mening te delen in de comments, want ik vind dit echt een ontzettend interessant onderwerp en discussieer graag verder!

“Uniek in de geschiedenis van afbeeldingen, beschrijft een foto alleen de tijdsperiode in welke het gemaakt is. Fotografie alludeert naar het verleden en de toekomst alleen in hoeverre deze bestaan in het heden: het verleden door overlevende relieken, de toekomst door voorspellingen zichtbaar in het heden.” Szarkowski 8.

Bronnenlijst:
John Szarkowski. Introduction to The Photographer’s Eye. The Museum of Modern Art, 1966.
Peter Galassi. “Two Stories.” In American Photography 1890–1965. The Museum of Modern Art, 1995
Feautered foto's: Miss Gertie Miller, onbekende fotograaf. Foto van de eerste maanlanding, NASA archief. En twee maal Brusselse stadsgezichten door Jimmy Kets. 

You Might Also Like

2 reacties

Subscribe