Oppervlakkig Diep: Mode en Psychologie

06:00



Als gerijpte American Studies student ben ik opgeleid om problemen te maken van non-issues. Wij van deze bijna niet-definieer-bare studie studeren straks af in muggenziften en mierenneuken. En omdat ze zeggen dat je moet schrijven over wat je weet, haal ik vandaag de muggen weer tevoorschijn, om ze lekker tot olifantjes op te blazen. We gaan het namelijk hebben over mode. Waar de meeste mensen kleding voor lief nemen, ga ik al mijn vrije tijd nu besteden aan het uitpluizen van de wondere wereld van de trendsetters en fashionistas. In deze vierdelige serie ga ik dieper in op de verscheidene tijdloze kenmerken en actuele kwesties die de mode industrie zo interessant maken. Vandaag beginnen we met “mode en psychologie,” waarin ik onderzoek op wat voor manier kleding de man (of vrouw) maakt.

In een van mijn eerdere blogs, “Geconstipeerde Gezichten & de Mode Industrie,” benoem ik hoe (high fashion) modemerken geen kleding verkopen, maar status.  Deze observatie kunnen we doortrekken naar hoe wij als consument kleding kopen. In plaats van de praktische waarde van het product (het dragen van een T-shirt om je tepels te verbergen #freethenipple), is het in onze huidige maatschappij steeds belangrijker om door middel van je kleding jouw identiteit te construeren. Deze relatie tussen kleding en onze identiteit kun je vanuit twee verschillende perspectieven bekijken, en deze twee deelcategorieën vormen meteen ook de structuur voor de rest van dit blog: mode en het brein, en mode en het lichaam.


Mode en het Brein
Net als dat we een lach kunnen associëren met blijdschap, geluk, angst en onzekerheid, kunnen verschillende kledingstukken verschillende associaties teweeg brengen in ons brein. Zo kan een maatpak professionaliteit en autoriteit uitstralen, waar een rokje een symbool voor vrouwelijkheid en lieflijkheid is. Hoge hakken kunnen ervoor zorgen dat een kleiner iemand op ooghoogte van gesprekspartners kan komen, en tegelijkertijd zorgen ze voor een betere houding die zelfverzekerd en vaak sexy overkomt. Bergschoenen, daarentegen, zijn praktisch in gebruik en uitstraling. En hoewel de mode-industrie dit steeds meer probeert tegen te gaan, is onze associatie met kleding vaak seksistisch. Rokjes, jurkjes, bloemenprints en hakken worden waargenomen als vrouwelijk, terwijl maatpakken, overhemden en stropdassen mannelijk overkomen.
Kleding, als uiting van identiteit, speelt een belangrijke rol in subculturen. Kijk maar eens naar de gothics met hun overwegend zwarte garderobe, of de Japanse harajuku meisjes met de uitbundige, kleurrijke jurken en over the top accessoires. De kleding die deze subculturen dragen zegt niet alleen iets over hun collectieve identificatie met de waarden van de subcultuur, maar laat tegelijkertijd ook zien hoe zij zichzelf waarnemen, en hoe ze waargenomen willen worden door de buitenwereld.

Kleding, dus, heeft een unieke rol in het uitstralen van onze identiteit, omdat het gelijktijdig een relatie (of associatie) is tussen de persoon en het kledingstuk, en een vertoning van deze relatie aan een wijd publiek. Je bent dus niet alleen wat je draagt, maar je draagt ook wie je bent.
Als we voortborduren op deze opvatting loert er meteen al een leuke kwestie op de horizon: hoe zit het dan met trends? De mode-industrie is gebouwd op trends en dynamiek. Maar als trends elkaar zo ontzettend snel afwisselen, en wij “dragen wie we zijn,” en wij gelijkertijd ook graag aan trends willen meedoen, hoe vaak wisselt onze identiteit dan wel niet?!
Het achterna gaan van trends, volgens psycholoog Jennifer Baumgartner, “is vaak gemotiveerd door een wens om erbij te horen, om actueel te zijn, en om onzekerheden te verdoezelen.” Het volgen van trends is zo’n beetje de FOMO van de mode-industrie, wanneer je er niet aan mee doet, bestaat de kans dat jij er niet meer toe doet. De kleding die je draagt “omdat het trendy is,” zegt dus niet zozeer iets over hoe dat specifieke kledingstuk jouw identiteit uitstraalt, maar des te meer over jouw wens om mee te gaan met de massa’s. Dit is geen waardeoordeel, erbij willen horen, sociale cohesie en kuddegedrag zijn zeer natuurlijke en noodzakelijke overlevingstechnieken.

In ons brein hebben we dus verschillende associaties met kleding. De kleding die we dragen zegt niet alleen iets over hoe wij onszelf identificeren, maar ook over hoe wij geïdentificeerd willen worden. In dit volgende segment wil ik wat dieper ingaan op wat er precies gebeurt wanneer deze innerlijke associaties zich beginnen te manifesteren op ons lichaam.




Mode en het Lichaam
Wanneer je het hebt over de psychologie van mode móét je aandacht besteden aan de impact van het visueel adverteren van mode. Hoofd van de Master opleiding The Psychology of Fashion aan The London Institute of Art, Dr. Mair, heeft onderzocht hoe weinig diversiteit er eigenlijk is in de modewereld, wanneer men kijkt naar lichaamsvormen en etniciteit. “In de 123 jaar dat Vogue bestaat,” vertelt ze, “beeldden slechts 14 covers donkere of getinte modellen af.” Laat staan dat alle modellen maar één enkele lichaamsvorm promoten. Als het meest invloedrijke modetijdschrift ter wereld, bepaalt Vogue niet alleen wat voor kleding er in de mode is, maar ook wat voor soort model. Met hun beroemde slogan “before it’s in Fashion, it’s in Vogue,” geven ze dus eigenlijk aan dat alleen Westerse, dunne modellen in de mode zijn. Verschillende onderzoeken wijzen uit dat “dit ontevredenheid in vrouwen voedt, wat kan leiden tot mentale en fysieke gezondheidszorgen.” Je gedachtes zullen waarschijnlijk meteen naar anorexia of boulimia springen, maar ook de hedendaagse obsessie met plastische chirurgie, haarverf, en anti-rimpel crèmepjes is een voorbeeld van de invloed de mode-industrie kan hebben op het menselijk lichaam.
Het lijkt er op alsof we ons vertrouwen in het natuurlijk functioneren van het lichaam hebben verloren. We doen er alles aan om onze haren niet grijs te laten worden (zilver, daarentegen, is juist weer een héle modebewuste kleur), om geen rimpels te krijgen, of om, als ze dan toch daar zijn, er alles aan te doen om ze weer weg te krijgen. 

Maar, maar, maar, ik vind kleren gewoon leuk! Zeker, kleren zijn ook gewoon leuk. En het fotograferen van kleren op mooie modellen is ook leuk. Ik heb je gewaarschuwd voor mijn omgang met mieren en muggen. En hoewel er niks mis is met het leuk vinden van trends, of het op de voet volgen van Vogue, spelen de kwesties die ik heb benoemt in deze blogpost tóch een rol in de hedendaagse maatschappij. Vaak is het een onbewust fenomeen -- ik bedoel, ik wordt niet elke ochtend wakker met de gedachte “hm, hoe zal ik vandaag mijn inherente luiheid en desinteresse voor politiek uiten door middel van slechts kleding…” Maar ik denk dat mijn gratis, zwarte onesie van HBO (ja, die van Game of Thrones, ja) mijn innerlijkste inner-ik best wel goed representeert.

In de volgende delen van deze reeks gaan we dieper in op de meest actuele kwesties in de mode-industrie, waarbij dit artikel als inleiding dient. Zo kijken we onder andere naar het huidig verzet tegen Photoshop, de zwarte kant van de industrie, en de diversiteit en representatie in visuele advertenties.


Bronnen:
http://www.whowhatwear.co.uk/what-is-fashion-psychology

You Might Also Like

0 reacties

Subscribe